Programma:
Studie
Opdrachtgever:
Stichting ‘De Garage’, Vindicat Atque Polit
Niet ieder plan komt (helaas) tot uitvoering. Zofa Architecten heeft met bevlogenheid en veel enthousiasme een plan mogen maken voor de transformatie en uitbreiding van de rijksmonumentale ‘garage met bovenwoning’ van Gronings grootindustrieel en weldoener dhr. W.A. Scholten aan het Martinikerkhof.
Het plan omvatte de restauratie van het monument en tevens een uitbreiding aan de achterzijde waar afgelopen jaren een nieuw stadsplein is ontstaan; de Nieuwe Markt. Met de beoogde uitbreiding ontstaat een nieuw gezicht aan dit plein en wordt de pleinwand afgemaakt.
‘Een prachtig en bijzonder pand met een Gronings verhaal maar volledig verloren en nu logischerwijs niet passend bij de Nieuwe Markt’.
Opdracht
Hoe bewaar en herstel je de (directe) monumentale waarden en het karakter van het erfgoed op het moment dat gebruik en context sterk veranderen. Voor de voormalige garage met bovenwoning van W.A. Scholten aan het Martinikerkhof 8 geldt dat in sterke mate.
De Garage is het plan voor de transformatie van de voormalige monumentale garage met bovenwoning aan het Martinikerkhof in Groningen. Van het huidige studentenpand naar innovatieve broedplaats voor aanstormend talent. Een open en toegankelijke plek voor Stadjers en studenten. De plek waar start-ups kunnen werken en ontmoeten, waar het bruist van de energie.
Geïnitieerd door leden en oud-leden van Vindicat, richt het onderzoek De Garage zich op die andere kant van Vindicat en laat het zien wat Vindicat óók is. Wat de vereniging betekent voor de Stad en wat het nog meer kan betekenen. Dit is de plek waar het brede netwerk kan worden aangewend. Waar student en stad samenkomen. Hiermee ondersteunt Vindicat de verbinding met het bedrijfsleven en slaat het bruggen voor de toekomst.
Bestaande situatie & historie
De directe omgeving en historische context van Martinikerkhof 8 is in de laatste anderhalve eeuw sterk aan verandering onderhevig geweest. Met name de ontwikkelingen van de Oostwand van de Grote Markt zijn daarin bepalend. Een reeks bouwinitiatieven heeft de gegroeide stadsstructuur hier sterk gewijzigd. De nieuwbouw van het dubbele woonhuis van grootindustrieel W.A. Scholten en zijn familie aan het einde van de 19de eeuw vormt daarvoor de opmaat. De verwoesting van de oostelijke gevelwand van de Grote Markt tijdens de bevrijding in 1945 en de naoorlogse wederopbouw vormt een definitieve breuk met de oorspronkelijke morfologische opzet van dit deel van de binnenstad. Met de Naberpassage en parkeergarage aan de Popkenstraat als een soort tussenmoment, is met de bouw van het Het Forum en De Nieuwe Markt, een nieuwe stadsruimte ontstaan die onder normale omstandigheden permanent onderdeel zal blijven van de stadsstructuur voor dit deel van de binnenstad van Groningen.
Daar waar aan de westzijde en zuidzijde van de Nieuwe Markt de stadsstructuur en nieuwe bebouwing met elkaar in verband zijn gebracht is dit voor het noordoostelijk deel nog niet het geval. De rand van het plein is hier ongedefinieerd en meer diffuus. De charme en kwaliteit hiervan, zo goed voelbaar achter het Feithhuis, ontbreekt aan de achterkant van Martinikerkhof 8. Dit gebouw is gedurende veel langere tijd ingebouwd geweest tussen de omringende bebouwing en heeft eigenlijk altijd een eenzijdige oriëntering gehad richting Martinikerkhof.
Ontwerp
De nieuwe schaal van de westzijde van Nieuwe Markt en de directe belendingen staat nu in schril contrast met de achterkant van Martinikerkhof 8. Zonder een schakelstuk wordt het overschaduwd en kan zich hier niet presenteren als rijksmonument. In onze optiek ontbreekt aan de Nieuwe Markt een ruimtelijk intermediair in zowel het interieur als exterieur. Een uitbreiding in de vorm van een achterhuis voorziet hierin. Door de uitbreiding in de hoogte meer af te stemmen op die van De Nieuwe Markt krijgt het monument ook daadwerkelijk een adres aan De Nieuwe Markt.
De structuur van het achterste gedeelte van de oorspronkelijke garage wordt opgenomen in de ruimte van de uitbreiding. Betonbalken en vloerdelen, nu ernstig aangetast, worden daarbij hersteld of gereconstrueerd. De bijzondere contructieve- en bouwtechnische opbouw van de garage wordt daarmee manifest.
Voor de resterende en overige delen van het rijksmonument wordt juist een zorgvuldig herstel en restauratie voorgesteld. De bouwhistorische verkenning van BBA vormt het uitgangspunt voor de aanpak van de verschillende onderdelen van het monument.
De introductie van het nieuwe achterhuis voegt een nieuwe laag toe om de zeer verschillende verhalen van deze plek en dit gebouw bij elkaar te brengen. Een achterkant uit het begin van de 20ste eeuw en de nieuwe voorkant duidelijk van deze tijd als onderdeel van een nieuw plein in de stad. De wereld van het rijksmonument en die van de nieuwe uitbreiding aan de ‘achterzijde’ van het Martinikerkhof en De Nieuwe Markt, van Martinikerk en Forum.
Gebruik over en weer, van binnen naar buiten, er doorheen, erlangs en van boven naar beneden. Voor passant, toerist, Stadjer, Vindi of wie dan ook.
De langsdoorsnede, als projectie van deze ruimte en mogelijkheden maakt dit zichtbaar.
Het ambigue karakter van het plan toont zich in het relatief gesloten en abstracte karakter van de uitbreiding. De typologische vormentaal is gebaseerd op het monument. De afwezigheid van een formele structuur van (raam)openingen met een haast terloops karakter verwijst naar het dwarsgeplaatste ‘chalet’ achter het Feithhuis en de betekenis van nieuwe toevoegingen in de tijd, een voormalige achterkant, nu volwaardig onderdeel van een nieuw stadsplein.
Bij de omvangrijke restauratie en ambitieuze programmering blijft de oorspronkelijke structuur en functie zichtbaar en wordt in ere hersteld, maar met een nieuwe toevoeging, passend bij de ruimtelijke en architectonisch ambities van Groningen en de Nieuwe Markt.